افترا، تهمت، توهین و فحاشی در شبکه های اجتماعی

انسان به حکم مدنی الطبع بودن و به منظور رفع نیازهای خود به زندگی اجتماعی روی آورده است و روز به روز بر دامنه این نیازها افزوده می شود، ولی به دلیل میل به زیاده خواهی و فزون طلبی یا عدم توانایی در رفع نیازهای خود به حقوق دیگران تعرض می نماید همین امر باعث بروز اختلاف و تعارض در عرصه زندگی اجتماعی می شود.

یکی از جرایمی که به شخصیت انسانها تعرض می کند توهین و افتراء است که در جامعه ی امروزی ما بسیار رواج پیدا کرده است.

توهین یا اهانت در لغت از ریشه “وهن” و به معنای و خوار و خفیف کردن آمده است.

در اصطلاح عبارت است از هر گونه رفتاری،  اعم از قول، فعل، کتابت و اشاره که به گونه ای موجب وهن حیثیت مخاطب در نظر افراد متعارف و معمولی جامعه گردد.

و در اصطلاح حقوقی نیز به کاری گفته می شود که متضمن اسناد و اخبار نبوده و به نحوی است که در شخصیت و حیثیت متضرر از جرم نوعی وهن وارد نماید.

توهین در معنای اخص عبارت است از:

“نسبت دادن هر امر وهن آور اعم از دروغ یا راست به هر وسیله و طریقه ای که باشد و یا انجام هر فعل یا ترک فعلی که در نظر عرف و عادت موجب کسر شأن و باعث تخفیف و پست شدن طرف گردد.”

قرار دهد که موجب تحقیر و استحقاق او شود  در حالیکه مخاطب مستحق و سزاوار این الفاظ و القاب نباشد بدان توهین گویند.

توهین اعم از صریح یا ضمنی ممکن است به صورت شفاهی یا کتبی باشد که البته وسیله در آن شرط نیست بلکه طرز استفاده از کلمات، شخصیت بزه دیده، زمان ومکان، موقعیت اجتماعی بزه دیده در تحقق بزه اهمیت دارد.

 

انواع توهین:

جرم توهین و مجازات آن به اعتبار مقام وشخصیت قربانی جرم به سه دسته تقسیم می شوند :

الف) توهین ساده: عبارت است ازاهانتی که علیرغم دارا بودن وصف مجرمانه از هیچ کیفیت مشدده ای برخوردار نیست و مجازات قانونی آن ماده 608 قانون مجازات اسلامی می باشد که بیان می دارد:

توهین به افراد از قبیل فحاشی و استعمال الفاظ رکیک چنانچه موجب حد قذف نباشد موجب مجازات به جزای نقدی است.

ذکر این نکته مهم است که راست یا دروغ بودن نسبت ها در توهین شرط نیست بلکه تنها این مهم است که گفتار یا رفتار اهانت کننده عرفاً وهن آور باشد .

ب) توهین مشدد: گاهی اوقات به دلیل شأن و منزلت شخص توهین شونده، توهین با واکنش شدید قانون گذار مواجه می باشد، یعنی در مواردی که توهین شونده دارای موقعیت و منزلت خاص مذهبی، اجتماعی و یا سیاسی باشد قانون گذار برای اهانت کننده مجازات های شدیدتری پیش بینی کرده است.

انواع توهین های مشدد عبارتند از:

1- توهین به مقام رهبری

2- توهین به سایر کارکنان و مقامات دولتی ایران

3- توهین به مقامات سیاسی خارجی

4-  توهین به صاحبان حرفه ها و مشاغل

 عناصر تشکیل دهنده جرم توهین:

الف) عنصر قانونی جرم توهین: عنصر قانونی جرم توهین در قوانین جاری عبارت است از مواد 513 قانون مجازات اسلامی تحت عنوان توهین به مقدسات و….، ماده 514 توهین به بنیانگذار نظام جمهوری اسلامی و….، ماده 608 توهین به اشخاص حقیقی ، ماده 609 توهین به رؤسای قوای سه گانه و سایر مقامات

ب)عنصر مادی جرم توهین: رکن مادی جرایم توهین به صورت مشترک در تمام آنها شامل رفتار مرتکب به شرط مشخص بودن طرف و موهن بودن رفتار توهین آمیز و مطلق بودن آن است.

ج)عنصرروانی جرم توهین:                                                            

عنصر روانی جرم توهین در ابتدا آگاهی مرتکب به توهین آمیز بودن رفتار ارتکابی است و سپس قصد وی به منظور تخریب شخصیت بزه دیده و ورود ضرر معنوی به نامبرده می باشد.  

افتراء:

افترا در لغت به معنی دروغ‌بستن ، و در اصطلاح حقوقی عبارت است از نسبت دادن صریح عمل مجرمانه برخلاف حقیقت و واقع به شخص یا اشخاص معین به یكی از طرق مذكور در قانون، مشروط بر این‌كه صحت عمل مجرمانه نسبت داده شده، در نزد مراجع قضایی ثابت نشود.

ارکان جرم افترا:

رکن قانونی: بر اساس ماده 697 قانون مجازات اسلامی ” هرکس به وسیله اوراق چاپی یا خطی یا به وسیله درج در روزنامه و جراید با نطق در مجامع یا به هر وسیله دیگربه کسی  امری را صریحا نسبت دهد یا آنها را منتشر نماید که مطابق قانون آن امر جرم محسوب می شود و نتواند صحت آن استاد را ثابت نماید جز در مواردی که موجب حد است به یک ماه تا یک سال و تا 74 ضربه شلاق یا یکی از آنها حسب مورد محکوم خواهد شد.”

رکن مادی: هر شخص می تواند با رفتار شفاهی یا عملی خود و از هر طریقی مانند رایانه – نامه – نقاشی و اوراق چاپی موجب تحقق جرم افترا گردد.

در عرف جامعه غالباً بین نشر اکاذیب و افترا تفاوتی قائل نیستند درحالیکه این جرمی مستقل و مجازات متفاوتی دارند. یکی از مهمترین تفاوت های  افترا و نشراکاذیب در این است که در افترا شخص موضوعی را که جرم بوده مانند(کلاهبردار – دزد – خیانتکار ) به شخص دیگری نسبت می دهد ولیکن نمیتواند ادعای خود را ثابت نماید اعم از اینکه طرح دعوا کرده یا نکرده باشد ولیکن در جرم نشر اکاذیب که خود به تنهایی جرمی مستقل و دارای مجازات است شخص مطلب کذبی را به دیگری منتسب و آن را منتشر مینماید. آنچه در انتشار اکاذیب موضوعیت دارد انتشار مطالب کذب به چند نفر می باشد.

بنابراین گفتن به یک یا 2 شخص نمی تواند مصداق انتشار اکاذیب باشد.

در جامعه امروزه افراد از طریق رایانه و ورود به شبکه های اجتماعی مانند: واتساب – تلگرام – اینستاگرام جهت دستیابی به اهداف خود  اقدام به توهین و افترا و هتک حرمت و حیثیت افراد می کنند.

لازم به ذکر است هر چند افراد متخلف با ایجاد پیج های فیک اقدامات مجرمانه را انجام میدهند ولیکن مستندات و تحقیقات پلیس فتا می تواند مرتکبین را رصد و شناسایی کند.

بنابراین در صورت ارتکاب جرم، بزه دیده می تواند با در اختیار داشتن مستندات خود از جمله ویس – اسکرین شات و یا شهادت شهود شکایت خود را ثبت و از طریق پلیس فتا پیگیری نماید.

در قانون کاهش مجازات های حبس تعزیری مصوب 1399 جرم توهین و  افترا از جرائم قابل گذشت بوده و فقط در صورت شکایت شاکی رسیدگی می شود و پس از طرح شکایت در صورتی شاکی در هر مرحله اعلام رضایت نماید پرونده مختومه میگردد.

بر اساس قانون مجازات توهین و افترا حبس و شلاق بوده است ولیکن به موجب بند ج ماده 1 قانون کاهش مجازات های حبس تعزیری، به جزای نقدی کاهش یافته است .

که به نظر میرسد کاهش مجازات اینگونه جرائم یکی از دلاول افزایش ان در جامعه است چرا که مجازات های نقدی هیچگونه بازدارندگی نسبت به مرتکبین ندارد.

بنابراین با توجه به مطالب فوق الذکر جهت طرح شکایت صحیح نسبت به دریافت مشاوره از وکلای متخصص در زمینه کیفری پیشنهاد میگردد تا قبل از هرگونه اقدام قضائی نسبت به داشتن مشاوره در خصوص شرایط موضوع شکایت و بررسی ادله توسط وکیل پایه دادگستری اقدام نمایید.

موسسه حقوقی چتر عدالت ایرانیان با بهره مندی از وکلای مجرب می تواند کمک یار شما در این زمینه باشد.